Professor B. A. Litvinsky: Helmets of Partho-Sassanian Iran

The posting below highlights Professor B. A. Litvinsky’s discussion of Partho-Sassanian helmets in an article on pre-Islamic helmets in the Encyclopedia Iranica on December 15, 2003.

The version printed below is different from that which appeared in the Encyclopedia Iranica in that (excepting the drawing panel entitled “Figures 34-58“) it has embedded two paintings and a photo produced in textbooks published  by Osprey Publishing. All descriptions under the paintings and photo (excepting the drawing panel entitled “Figures 34-58)  are from Kaveh Farrokh’’s lectures at the University of British Columbia’s Continuing Studies Division and Stanford University’s WAIS 2006 Critical World Problems Conference Presentations on July 30-31, 2006


Helmets of the Parthian period are known from works of art. A sculptured head from Nisa (2nd–1st cent. B.C.E.) wears a bowl-shaped helmet with corrugated visor, high crest, and moveable cheekpieces. This type of helmet probably goes back to Hellenistic prototypes. Ares and Athena depicted on the rhyta from Nisa wear helmets of different types. A late Parthian helmet appears on the rock-relief in Firuzābād (see ARDAŠIR I ii.). It is a hemispherical helmet of a noble Parthian with a neck-guard surmounted with a knob and a plume.
A recreation by Peter Wilcox (painting by the late Angus McBride) of the battle at Firuzabad between the Parthians, led by Ardavan V (r. 219-224) and the Sassanians led by Ardashir I (r. from 206 AD at Istakhr and died as king of Sassanian Iran in 241 AD). Interestingly, the panel at Firuzabad shows the battle in the manner of a grand joust. The helmet of the young Sassanian knight (1) is different from that of his Parthian counterpart (2) in that the latter sports Sarmatian style scale armour for neck protection. In the background rides a Sassanian standard bearer whose helmet also sports mail, which was invented later than scale armour (Picture source: Wilcox, Rome’s Enemies” Parthians and Sassanid Persians, Osprey Publishing, 1986, Plate D).
Graffiti from Dura-Europos depict late Parthian conical helmets of several rows of metal plates fastened together with rivets (Du Mesnil du Buisson, 1936, pp. 192-97, fig. 16; Rostov-tzeff, 1933, p. 216, pl. XXXIII/2; Ghirshman, 1962, figs. 62, 100, 165; James, 1986, pp. 118-28, figs. 13-18; Gall, 1990, p. 69; Invernizzi, 1999, pp. 22-24, fig. 6, pl. A). Several types of helmets were in use in Central Asia in the Kushan period. In Bactria there were conical ribbed helmets.

Figures 34-58. Pre-Islamic helmets, 2nd century B.C.E.–7th century C.E. 34. Archebius; 35. 36. Helmet of the Greco-Bactrian king Eucratidus I, on a bronze medallion from the Temple of the Oxus. Antialcidas; 37. Menander. 38. Antimachus. 39-40. Bronze cheek-plates of Hellensitic helmets, from the Temple of the Oxus. 41. Parthian helmet of a clay sculpture, from Old Nisa. 42. Parthian helmet, represented on Ardašir I’s rock-relief at Firuzābād. 43. Parthian helmet, graffito from Dura-Europos. 44. Kushan helmet depicted on the coin of Kujula Kadphises. 45. Kushan helmet on the coin of Huvişka. 46. Kushan helmet, terrakota from Kitab (Kashka-Darĭa[Kaška-Daryā] region). 47. Kushan helmet from Taxila. 48. Kushan helmet, from a sculpture, Khalchayan. 49. Kushan helmet (reconstruction by M. Gorelik), Charsada (Čārsada). 50. Sasanian helmet, on a rock-relief at Naqš-e Rostam. 51. Sasanian helmet (Brussels museum). 52. Sasanian helmet (Iraq Museum, Baghdad). 53. Sasanian helmet (The Metropolitan Museum of Art, New York). 54-58. Sogdian helmets (54. from Varakhsha [Varaḵša]; 55-58. from Penjikent).

One of the Khalchayan sculptures shows an egg-shaped helmet with a low visor projecting forward and a horizontal welt running along the edge of the bowl. Remains of a Kushan helmet made of narrow vertical plates of iron were found in Charsada (Čārsada). The helmet was a standard item in Sasanian armor (Ṭabari, tr. Nöldeke, Geschichte der Perser, pp. 248-49). Finds of early Sasanian helmets include one from Dura-Europos consisting of two halves riveted to two bars and provided with a pointed apex; a mail piece was attached to its lower edge. Many figures represented on Sasanian rock reliefs of the 3rd-4th centuries C.E. wear hemispherical helmets with neckpieces and bindings along the base. On Naqš-e Rostam No. 5, the cap is ornamented and has a knob on the top, while a mail piece is attached to the lower edge (Herrmann, 1977, p. 7, Pls. 1-3).

Sassanian Spangenhelm Helmet recovered from Nineveh in modern-day Iraq which would have been a part of Sassanian Enpire (224-651 AD) at the time. The Spangenhelm helmet was constructed by fastening metal plates together by rivets (Picture Source: Farrokh, K., Shadows in the Desert: Ancient Persia at War, Osprey Publishing, pp.223).

The greater ayvān of Ṭāq-e Bostān attributed to Ḵosrow II (591-628) shows a different kind of helmet, namely the “segmented” or “‘four-spanged helmet” [spangen helmet] (Fukai and Horiuchi, 1972, Pl. 36; Fukai et al., 1984, pp. 69-70); several helmets of this type are known. These are egg-shaped, made of four vertical iron segments fastened below with a horizontal bronze rim, from which come wide bronze bands crossing at the top. To these bands the iron segments are riveted; the latter are covered with thin, silver leaves for ornamentation. The horizontal rim has holes in its lower part through which a piece of chain mail extending from the shoulders was attached to the helmet (Granicsay, 1948-49, pp. 272-81; Harper, 1978, pp. 89-90, fig. 31; Overlaet, 1982, pp. 193-96, Pls. I-V).

Sassanian knight at the time of Shapur II (309–379) engaging Roman troops invading Iran in 333 AD. Note the Spangenhelm helmet and suit of mail covering arms and torso. This knight resembles early Sassanian warriors in which he sports a decorative vest and a medallion strap on his chest; he also dons a Spangenhelm helmet. He has lost his lance in an earlier assault and is now thrusting his heavy broadsword using the Sassanian grip (known in the west as the ‘Italian’ grip) in the forward position for maximum penetration effect. The sword handle is based on that depicted for one of Shapur I’s swords (British Museum B.M.124091); the sheath is based on the Bishapur depictions. His sword tactic is meant for shock and short engagements; he will then retire and discharge missiles. The bow and missiles in the left hand will be deployed as the knight redeploys at least 20 meters away. The quiver is modelled on that of King Pirooz (New York Metropolitan Museum Inv.34.33) (Picture Source: Farrokh, K., Elite Sassanian Cavalry-اسواران ساسانی-, Osprey Publishing, 2005, Plate D, pp.61) .

For a detailed discussion about the origin and typology of Sasanian helmets, see von Gall, 1990, pp. 69-72. Monumental art of Central Asia indicates that in that region several other types of helmets were used in the 6th-7th centuries. The most common was a sphero-conical helmet, which was hemispheroid in its lower half but gradually turned into a cone towards the top and was surmounted with a finial ornament. The rim was decorated with festoons. Often it was provided with a narrow bar protecting the nose and with cheekpieces. A piece of chain mail attached to the helmet covered the neck, shoulders, and almost the whole face except the eyes. Such helmets were most often constructed of metal plates, although there were also some made of multiple scales mounted on leather background (Shishkin, 1963, p. 163, Pl. XVII; Belenitskiĭ, 1973, Pls. 8, 9, 12, 21; Raspopova, 1980, p. 84, figs. 57-59).


V. I. Abaev, Istoriko-etimologicheskiĭ slovar’ osetinskogo yazyka (Historical-etymological dictionary of Ossetic), IV, St. Petersburg, 1989.

A. M. Belenitskiĭ, Monumental’noe iskusstvo Pendzhikenta: Zhivopis’. Skul’ptura (Monumental art of Penjikent: painting. sculpture), Moscow, 1973.

St. Bittner, Tracht und Bewaffung das persischen Heeres zur Zeit Achaemeniden, 2nd ed., Munich, 1985.

A. D. H. Bivar, “Cavalry Equipment and Tactics on the Euphrates Frontier,” Dumbarton Oaks Papers 26, 1972, pp. 273-307.

W. Brandenstein and M. Mayrhofer, Handbuch des Altpersischen, Wiesbaden, 1964.

O. M. Dalton, The Treasure of the Oxus, 3rd ed., London, 1964.

R. E. V. Chernenko, Skifskiĭ dospekh (Scythian armor),Kiev, 1968.

R. Du Mesnil du Buisson, “The Persian Mines,” in The Excavation at Dura-Europos. Preliminary Report. Sixth. Season of Work, New Haven, 1936.

Sh. Fukai and K. Horiuchi, Taq-i Bustan II. Plates, Tokyo, 1972.

E. Ebeling. “Die Rüstung eines babylonischen Panzerreiters nach einem Vertrage aus der Zeit Darius I,” Zeitschrift für Assyrologie und vorderasiatischen Archäologie, N.F. Bd. 16 (56), 1952, pp. 203-13.

Sh. Fukai et al., Taq-i Bustan IV, Tokyo, 1984. R. Ghirshman, Iran. Parthians and Sassanians, London, 1962.

M. V. Gorelik, “Zashchitnoe vooruzhenie persov i mid-yan achemenidskogo vremeni” (Persian and Median armor in the Achaemenid period), VDI,1982, 3, pp. 90-106.

Idem, “Kushanskiĭ dospekh” (Kushan armor), in G. M. Bongard-Levin ed., Drevnyaya India. Istoriko-kul’turnye svyazi, Moscow, 1982.

S. V. Grancsay, “A Sasanian Chieftain’s Helmet,” The Metropolitan Museum of Art Bulletin, April 1963, pp. 253-62.

P. O. Harper, The Royal Hunter. Art of the Sasanian Empire, New York, 1978.

G. Hermnann, Naqsh-i Rustam 5 and 8. Sasanian Reliefs Attributed to Hormizd II and Narseh (Iranische Denkmäler. Lieferung 8. Reihe II: Iranische Felsreliefs D), Berlin, 1977.

A. Invernizzi, Sculpture di metallo da Nisa. Cultura greca e cultura iranica in Partia (Acta Iranica, ser. 3, vol. 21), Lovanii, 1999.

S. James, “Evidence from Dura Europos for the Origin of Late Roman Helmets,” Syria 63, 1986, pp. 107-34.

B. A. Litvinsky, “History of the Helmet in Bactriana,” Information Bulletin of the International Association of the Cultures of Central Asia No. 22, Moscow, 2000.

Idem, Khram Oksa v Baktrii (Yuzhnyĭ Tadzhikistan), Tom. 2. Baktriĭskoe vooruzhenie v drevnevostochnom i grecheskom kontekste (The temple of the Oxus in Bactria [South Tadzhikistan].

Bactrian arms and armor in the ancient Eastern context), Moscow, 2001, pp. 364-81 (with detailed bibliography).

B. Litvinsky and I. V. P’yankov, “Voennoe dele y narodov Sredneĭ Azii v VI- IV vv. do n. e. (Warfare of the peoples of Central Asia in the 6th–4th centuries B.C.E.),” VDI , 1966, 3, pp. 36-52.

W. Malandra, “A Glossary of Terms for Weapons and Armor in Old Iranian,” IIJ 15/4, 1973, pp. 264-89.

A. Mallwitz and H.-V. Herrmann, eds., Die Funde aus Olympia, Athens, 1980.

O. W. Muscarella, The Bronze and Iron. Ancient Near Eastern Artefacts in the Metropolitan Museum of Art, New York, 1988.

B. J. Overlaet, “Contribution to Sasanian Armament in Connection with a Decorated Helmet,” Iranica Antiqua 17, 1982, pp. 189-206.

V. A. Raspopova, Metallicheskie izdeliya ran-nesrednevekovogo Sogda (Metal artifacts in early medieval Sogdiana), St. Petersburg, 1980.

V. A. Shish-kin, Varakhsha, Moscow, 1963. M. Rostovtzeff, “Pictures Graffiti,” in The Excavations at Dura-Europos. Preliminary Report. Fourth Season of Work, New Haven, 1933.

A. Tafazzoli, “A List of Terms for Weapons and Armour in Western Middle Iranian,” Silk Road Art and Archeology, 3, 1993/94, pp. 187-98.

H. von Gall, Das Reiterkampfbild in der iranischen und iranisch-beeinflussten Kunst parthischer und sasanidischer Zeit (Teheranischer Forschungen, Bd. VI), Berlin, 1990.

Kaveh Farrokh interview: Sassanian Asvaran and Response to Eurocentrists

دکتر کاوه فرخ در گفت‌وگوی با هفتــــــــه: «اسواران ساسانی»، پاسخی به تفکر اروپامحوران

یوسف امیری (شنبه ۲۶ دی ۱۳۸۸)

Originally posted on: Radio Chacavac – Hafteh Journal

(Montreal, Canada – January 12, 2010)

در شماره‌های پیشین معرفی کوتاهی از کتاب اسواران ساسانی، اثر دکتر کاوه فرخ به دست دادیم. این کتاب توسط آقای یوسف امیری از انگلیسی به فارسی ترجمه و به‌تازگی منتشر شده است.

شنبه 16 ژانویه 2010 از ساعت 4 تا 6 پس‌ازنیم‌روز در اتاق 260 طبقه 6 ساختمان جان مولسون (ام.بی) دانشگاه کنکوردیا برنامه رونمایی «اسواران ساسانی» برگزار خواهد شد. انتشار این کتاب بهانه‌ای شد تا گفت‌وگویی با نویسنده آن آقای دکتر کاوه فرخ داشته باشیم. انجام این گفت‌وگو را آقای یوسف امیری پذیرفت که در دو شماره پی‌درپی در هفتــــــه منتشر خواهد‌شد. همینجا از دکتر کاوه فرخ سپاسگزاری‌می‌کنیم که با وجود فشردگی وقت با انجام این گفت‌وگو موافقت کرد.

Book cover of the Asvaran e Sassani (اسواران ساسانی) at right, Yusef Amiri’s translation of Farrokh’s original text on the Elite Sassanian cavalry (at left).

دکتر کاوه فرخ؛ تاریخ‌دان و تاریخ‌نگار ایرانی، در سال ۱۳۴۱ (۱۹۶۲ م) در شهر آتن به دنیا آمد. وی پس از اتمام تحصیلات‌ در اروپا، در سال ۱۹۸۳ به کانادا مهاجرت کرد. در سال ۲۰۰۱ دکتری خود را در بخش روان‌شناسی آموزشی از دانشگاه بریتیش کلمبیا دریافت کرد. او پایان‌نامه‌ خود را به ایرانِ باستان با عنوان «فرآیندهای شناختی و زبان‌شناختی در فراگیری زبان پارسی (Cognitive & Linguistic Processes of Persian Language)» اختصاص داد. پژوهش‌های او در زمینه‌ی زبان‌های هندواروپایی به ویژه زبان پهلوی (پارسی میانه) بوده اما از اوایل دهه‌ ۱۹۹۰ میلادی در زمینه‌ ایران باستان هم پژوهش‌های فراوانی داشته‌ است.

دکتر کاوه فرخ هم‌اکنون مدرس تاریخ در دانشگاه بریتیش کلمبیا (Continuing Studies)، عضو بخش مطالعات ایرانی- یونانی در دانشگاه لیدن هلند، و رییس بخش تاریخ سنتی و فرهنگی «مدرسه‌ی دیپلماسی فرهنگی والم» (WAALM) در لندن است . (این موسسه با سازمان ملل هم همکاری می‌کند.) او به عنوان مشاور تاریخی با بی.بی.سی، صدای امریکا، شبکه‌ی تلویزیونی تاریخ (History Channel) هم همکاری کرده و مشاوره‌ تاریخی برای فیلمی به نام «در جستجوی کوروش بزرگ» را هم به عهده دارد.

دکتر فرخ در رابطه با دوره تاریخی پیش از اسلام به ویژه در رابطه با اسواران، هنر و معماری، فرهنگ و تئولوژی [یزدان‌شناختی] و تاثیر ایران در این زمینه‌ها بر تمدن غرب و اسلام و کلا تمدن بشری اشاره کردند و متذکر شدند که در رابطه با تاریخ نظامی ایران چه پیش از اسلام و چه پس از اسلام کار کرده‌ و دهه‌ی‌ ١٩٩٠ مقاله‌ها و سخنرانی‌های فراوانی داشته‌اند. کتاب اول ایشان؛ «اسواران ساسانی» در سال ٢٠٠٥ منتشر شد و کتاب دومشان «سایه‌ها در کویر: ایران باستان در جنگ» نام دارد که سال ۲۰۰٧ منتشر شده و چندین جایزه را به خود اختصاص داد.

.Kaveh Farrokh in London’s WAALM event in October 2008

تحریریه هفتـــــــه

آقای دکتر کاوه فرخ درباره‌ پژوهش‌هایتان در زمینه‌ تاریخ ایران بگویید. کارهایی که چاپ کرده‌اید، کارهایی که در دست چاپ دارید…

هم اکنون مشغول کار روی کتاب سوم هستم که «ارتش ایران از زمان صفویان تا امروز» نام دارد و تاریخچه‌ نظامی ایران در این دوران است. در این کتاب که حدود ۳۴۰ صفحه دارد تمام تحولات نظامی و جنگ‌هایی که رخ داده، بررسی شده‌اند. قرار بود آن را در تابستان به ناشر تحویل بدهم اما آنقدر کارش زیاد و سنگین است که به تاخیر افتاده و امیدوارم تا ماه فوریه ٢٠١٠ برای چاپ به دست ناشر سپرده شود. بعد از آن چند ویراستار و تعدادی ازتاریخ‌دانان آن را مطالعه و بررسی کرده و در نهایت چاپ می‌شود. این کتاب به دوره های صفویه، افشاریه، زندیه، قاجاریه، پهلوی و پس از انقلاب می پردازد و ساختار آن مانند کتاب اسواران شامل سازمان ارتش، سلاح‌ها و تاکتیک‌های جنگی‌ است. در زمینه‌ی پس از انقلاب، بیشتر بر جنگ ایران و عراق تکیه شده است. سعی کرده‌ام در زمینه‌های سیاسی تا جایی که می‌شود بی‌طرف باشم و این مشکل است.

درباره‌ ارتش دوران معاصر ایران منبع به اندازه‌ کافی هست؟

می‌شود گفت که بیش از اندازه است! همین تازگی دکتر بابایی دو کتاب خوب نوشته به نام «تاریخ ارتش ایران» و «تاریخچه‌ی نیروی هوایی ایران» که تکیه‌ی این دو بیشتر بر سازمان ارتش ایران است تا جنگ‌های متعدد ایران و تاکتیک‌های جنگی.

انگیزه‌ شما برای نوشتن کتاب اسواران ساسانی چه بود؟

هدف اصلی مقابله با برخورد اروپا‌محوری (Eurocenterism) و اروپا‌محوران با تاریخ ایران و کم‌مایه جلوه دادن توانایی‌ها و پیروزی‌های اسواران ساسانی بود. به ویژه دیوید نیکول؛ تاریخ‌نگار انگلیسی، در سال ۱۹۹۶ کتابی نوشت به نام «ارتش‌های ساسانیان: امپراتوری ایران از آغاز سده‌ سوم تا میانه‌ سده‌ هفتم میلادی» (Sassannian Armies: Iranian Empire Early 3rd to Mid-7th Centuries AD). در این کتاب اشتباههای فراوانی هست حتی در یونیفورم‌های رومیان! و هیچ توجهی به پیروزی‌های ایران ساسانی بر روم نشده و برخی اصطلاح‌های زبان پهلوی در آن اشتباه است. این یکی از انگیزه‌هایی شد که من کتاب اسواران را بنویسم. البته مدت‌ها بود که اطلاعات جمع کرده بودم اما دیدم که این کتاب واقعا به تاریخ ایران ضربه زده است. حتی کتاب‌هایی چاپ شده و در آنها ادعا شده که شاپور ساسانی در همه‌ جنگ‌هایش با رومیان شکست خورده است! معمولا یک‌جانبه و دست‌چین عمل کرده‌اند و طوری منبع‌های تاریخی را نقل می‌کنند که ساسانیان را کوچک بشمارند. چند مثال می‌زنم: می‌گویند پیروزی‌های شاپور یکم ساسانی در سده‌ سوم م. (به ویژه پیروزی بر والریان) به خاطر فریبکاری بود نه توانایی نظامی. من یک تاریخ‌دان انگلیسی را در ترکیه دیدم که گفت «من سی سال است که همین را به شاگردانم درس می‌دهم»! این طرز تفکری است که خیلی محکم است. مثال دیگر این که می‌گویند: شکست رومیان در سال ۳۶۳ م. به دست شاپور دوم تنها به خاطر این بود که یولیانوس با نیزه‌ای کشته شد وگرنه ساسانیان توان شکست روم را نداشتند. و این غیرمنطقی است. مثال‌ بسیار است.

به نظر شما علت این رفتار اروپامحوران چیست؟ چرا پیروزی‌های ایرانیان را نادیده می‌گیرند؟ چه انگیزه‌ای دارند؟

این به خاطر آن است که امروزه در غرب ریشه‌ تمدن خود را تنها روم و یونان باستان می‌دانند. البته این تا حدی درست است اما این دیدگاه همیشه وجود نداشته است. از قرن هفدهم و دوران رفورمیشن [اصلاحات] اروپایی به بعد این طور شده است. قبل از آن احترام خاصی به کوروش قائل می‌شدند. در کتاب مقدس نکات مثبتی از ایران گفته شده است. حتی متن‌های یونانی قدیم را که ببینید جوانب مثبت زیادی از ایران را هم نوشته‌اند. اما دیدگاه جانبدارانه‌ رومیان به خاطر این که با ایرانیان در جنگ بودند بیشتر ترویج می‌شود به خصوص در دانشگاهها و مدرسه‌ها. البته این موضوع ریشه‌های دیگری نیز دارد. می‌شود گفت خصومتی با جهانِ – به قول این‌ها – اسلامی هم دارند و ایران هم جزوی از این جهان است. پس ایران در واقع در دو لایه جای داده می‌شود. یکی جنگ‌های از زمان خشایارشا و یکی هم این‌که ایران را جزو جنگ‌های صلیبی می‌گذارند در حالی که ایران در این جنگ‌ها شرکت نداشت.

همان طور که گفتید در نوشته‌های یونانیان نظر مثبت درباره‌ ایرانیان فراوان است. یکی که من الان یادم می‌آید کتاب گزنفون درباره‌ کوروش بزرگ است. اما به تازگی این نظریه را مطرح کرده‌اند که این شخصیتی که گزنفون توصیف کرده واقعیت نداشته و بیشتر نیمه‌افسانه‌ای است.

بله. این روش جدیدی است. مثلا اگر به بخش ساسانیان وب سایت من نگاه کنید می‌بینید که تازگی اینها مطرح کرده‌اند که پیروزی‌های شاپور به خاطر جنگ شیمیایی بوده است! که این حرف کاملا مسخره است. شاید مشعل‌هایی که در تونل‌های دورا یوروپوس روشن می‌کردند دود تولید می‌کرده اما این که بگوییم ایرانیان جنگ شیمیایی می‌کردند و دلیل پیروزی‌شان فقط به خاطر جنگ شیمیایی بود نشان‌دهنده‌ این است که هنوز تمایل به بازفکر کردن، وجود ندارد و حتی تاریخ را هم تحریف می‌کنند. جالب اینجاست که برخی از این حمله‌ها به گزنفون توسط افرادی‌است که خودشان در بخش‌های ایران‌شناسی هستند و سال‌هاست که سعی کرده‌اند منابعی را که درباره‌ی کورش کبیر بوده یک جوری تحریف کنند.

از مرکزهای ایران‌شناسی گفتید. اکنون وضعیت ایران‌شناسی در دانشگاههای دنیا به ویژه در آمریکای شمالی چه طور است؟

خب می‌توانیم برگردیم به پرُفسور احسان یارشاطر، سردبیر دایرةالمعارف ایرانیکا، که در مصاحبه‌ای با شهروند تورنتو در سال ۲۰۰۴ گفتند که تعداد افرادی که واقعا در زمینه‌ی ایران‌شناسی تحصیل کرده‌اند دارد کم می‌شود. افراد جوانی که واقعا ایران‌دوست هستند و تمایل به تحصیل در ایران‌شناسی دارند بسیار تعدادشان کم است. می‌گفتند در ایتالیا این طور نیست. اما جالب این که پس از این مصاحبه یک حمله‌ای هم شد به رشته‌ی ایران‌شناسی در ایتالیا که هنوز در خطر است و وضعیت آن معلق است. موسسه‌ای به نام «موسسه‌ی ایتالیایی برای مطالعات آفریقا و شرق».

مثال‌های دیگری هست. در مجله‌ی «ایران‌شناسی» که سردبیر آن جلال متینی است در سال‌های مختلف چند مقاله نوشته شده که همه گفته‌اند پیش از ۱۹۷۹ م. تحصیلات ایران‌شناسی رو به پیشرفت بود اما از آن سال به بعد تنزل کرده است.

پرفسور رودولف متی (Rudolph Matthee)، استاد برجسته‌ی تاریخ دانشگاه دِلاوِر (Delaware) در ای-میلی در سپتامبر ۲۰۰۸ به من گفت: «دلیل اصلی من برای نوشتن این نامه دغدغه‌ی من برای مطالعات ایران‌شناسی‌ است (Iranian and Persianate Studies) که شکننده شده و زیر حمله‌ شکل‌های گوناگونی از ملی‌گرایی و قوم‌گرایی – که خودتان چندین بار به آن اشاره کرده‌اید-، گرایش‌های پسانوین (پُست‌مدرن) برخی از کارشناسان در تفسیر تاریخ ایران و دعواهای داخلی بین خود ایرانیان است.»

نسرین رحیمیه، مدیر مرکز ساموئل جردن برای مطالعات و فرهنگ ایرانی، در نامه‌ای به من نوشته است: «برای من نگران‌کننده است که شاهد کاهش روزافزون منابع تخصیص داده شده به مطالعات ایران‌شناسی در مرکزهای دانشگاهی و علمی سراسر جهان هستم. یعنی در زمان حساسی که نیاز به درک تاریخ و فرهنگ ایران و نقش آن در سیاست جهانی از همیشه بیشتر است، جای تاسف فراوان است که دانشگاههای سرشناس در زمینه‌ پژوهش، از پژوهش در زمینه‌های ایران‌شناسی روی‌گردان شده‌اند.

شما برخی افراد را می‌بینید که ایران‌شناس هستند یا در زمینه‌ی ایران‌شناسی کار می‌کنند اما به تاریخ ایران حمله می‌کنند. باورکردنی نیست که همین تازگی در یک کنفرانس ایران‌شناسی مقاله‌هایی ارائه شده که می‌گفتند شخصیت کورش ساخته‌ی دوران شاه است یا تاریخ ایران آریانیست (Aryanist) است، اصطلاحی که خاص پان‌ترکان است. شما ممکن نیست در کنفرانس‌های هیچ ملیتی مقاله‌هایی ببینید که اینقدر بر علیه همان ملت باشد و به آن ملت حمله شود.

بگذارید این‌جا این را بپرسم که تاریخ ایران به دست گروههای گوناگونی دستخوش تحریف می‌شود. برای مقابله با تحریف تاریخ چه باید کرد؟

در این‌جا می‌خواهم نامه‌ یکی از شاگردانم را برایتان بخوانم به نام ایوان کسیچ که اهل کرواسی است و شدیداً ایران‌دوست است. او می‌نویسد: «من استادی در تاریخ معماری داشتم که می‌گفت تمام دستاوردهای ارزشمند در معماری باستان در یونان و روم است. حرف او به نظر من یاوه بود و برای همین در کلاس بلند شدم و گفتم شبکه‌ی آب‌رسانی شهری پیش از آن که هیپوداموس به دنیا بیاید در پارسه (تخت جمشید) وجود داشت. ستون‌های پارسه باریک‌تر و بلندتر از ستون‌های معبد آرتمیس در ساردیس هستند. تاق تیسفون پایتخت ساسانیان از  (the site of Pont du Gard) در روم پهنای بیشتری دارد. دیوار گرگان از جمع دیوار هادریان و آنتونیوس طولانی‌تر است. این گونه پیش‌داوری‌ها یکی از انگیزه‌هایی بود که سبب شده من مشغول نوشتن کتابی درباره‌ی هخامنشیان شوم.»

یعنی این طور افراد هم هستند. ما باید یک صندوق بورس تحصیلی درست کنیم تا یک جوری به این‌گونه افراد – چه ایرانی چه غیرایرانی – بورس تحصیلی بدهیم و یک سیستم پاداش داشته باشیم که بتوانیم خرج تحصیل اینها را بدهیم که بتوانند وارد رشته‌های ایران‌شناسی بشوند. مسئله این است که الان یک دستگاه سیاسی پشت سر ما نیست که از چنین پروژه‌هایی دفاع کند.

مسئله‌ی دیگر این که ایران‌ستیزی در خود ایران هم وجود دارد. افرادی هستند که در ایران برنامه‌ تلویزیونی درست می‌کنند و حتی کتاب چاپ می‌کنند که کاملا منکر تاریخ ایران هستند. می‌گویند اصلا چنین چیزی وجود نداشته است.

گفتید اروپامحوران به خاطر این که یونان و روم را تنها پایه‌های تمدن خود می‌دانند تاریخ ایران را انکار می‌کنند. آنهایی که در درون ایران هستند چه انگیزه‌هایی برای انکار تاریخ ایران دارند؟

این برمی‌گردد به دیدگاه پان‌اسلامیک. البته مسئله‌ی ما با اسلام نیست، یعنی با هیچ مذهبی نیست. اما اینها معتقدند که تاریخ ایران اصلا هیچ اهمیتی ندارد و همه چیز باید فدای یک دنیای بزرگ اسلامی و در راه مذهب باشد. این طرز تفکری است که شاید از پنجاه سال پیش وجود داشته و یک حالت خصومت با فرهنگ پیش از اسلام ایران دارد و آن هم می‌شود گفت به خاطر دلایل ایدئولوژیک است. ریشه‌ی این کار فقط اخوان‌المسلمین نیست بلکه باید حزب‌های کمونیستی را هم که تحت فرمان مسکو بودند در نظر داشت. نمی‌شود گفت همه‌ی کمونیست‌ها بد بودند. آنهایی که تحت فرمان استالین بودند این طور بودند. آنها هم در این طرز تفکر ستیزه‌گر با تاریخ و فرهنگ ایران خیلی نفوذ داشته‌اند.

ما باید یک صندوق درست کنیم و هر ایرانی به میزان توان خود، حتی سالی ۵ دلار، به این صندوق پول واریز کند. برای دادن بورس کافی نیست که طرف نمره‌های خوبی داشته باشد بلکه طرز تفکر او دیده شود. مثلا دانیل پاتز یک مورخ درجه یک است و درباره‌ تاریخ خلیج فارس خیلی می‌داند اما متاسفانه یک کتاب دوجلدی نوشته به نام «تاریخ خلیج ع.ر.ب پیش از اسلام»! و یکی از کسانی که خرج ایشان را داده از بستگان صدام حسین است. تا آنجا که می‌دانیم تحصیلات دانیل پاتز در بخش ایران‌شناسی بوده و در زمان رژیم شاه نیز خیلی از کمک‌های ایران استفاده کرده است.

فرض کنیم این صندوق بر پا شد و هزینه‌ تحصیل فراهم شد. دانشگاه را چه کار کنیم؟ دانشگاههایی که برنامه‌ ایران‌شناسی داشته باشند و برنامه‌شان ضدایران نباشد چه؟

خب من می‌دانم کسانی هستند که حاضرند سرمایه‌گذاری کنند و کرسی ایران‌شناسی در دانشگاهها بر پا کنند. اما یک مشکلی که هست این که خیلی از دانشگاهها می‌گویند این صندوقی که شما درست کردید، مثلا دو میلیون دلار به ما پول بدهد. ما کرسی ایران‌شناسی درست می‌کنیم اما شما هیچ حقی در انتخاب دانشجویان ندارید. ما خودمان تصمیم می‌گیریم به چه کسی بورس بدهیم. ما باید لابی درست کنیم و بگوییم که دانشجو را هم خودمان انتخاب می‌کنیم. بعضی دانشگاهها این را قبول می‌کنند اما بیشترشان قبول نمی‌کنند و در آنها لابی اروپامحوران بسیار قوی است. (ادامه دارد)